Aslında DİE'nin hayat standartları istatistikleri ve enflasyon rakamlarını kullanarak, kimin enflasyonunun ne kadar olduğunu hesaplamak mümkün. Örneğin beş gelir grubu, hane halkı büyüklüğü, ev sahipliği ya da çalışma şekline göre herkesin kendi enflasyonu farklı değerler veriyor.

En belirgin farklar ise gelir grupları ile oturulan semt-caddede ortaya çıkıyor. Tabii, aradaki farkı belirleyenin ise enflasyonun yüksekliği olduğunu hatırlatmakta yarar var. Örneğin, beş gelir grubu için enflasyonun oranına baktığımızda, şu önemli noktalar öne çıkıyor:

• 1995 yılı, Türkiye'de enflasyonun yüzde 76 düzeyinde gerçekleştiği dönem oldu. Bu, 1996, 1997 ve 1998'e göre düşük bir enflasyon anlamına geliyor. 1995 yılında, en yüksek gelir grubunun enflasyon oranı yüzde 75.9 olurken, en yoksulun enflasyon oranı yüzde 74.6'da kaldı. Arada 1.3 oranında bir fark var.
• 1997'de ise Türkiye'deki enflasyon oranı yüzde 99.1 düzeyinde gerçekleşti. Enflasyondaki yükselişle birlikte, yoksulun enflasyon oranı yukarı çıkarken, en varlıklı kesiminki bunun altında kaldı. 1997 itibariyle en üsteki gelir grubunun enflasyonu yüzde 98.4 (Türkiye ortalamasının da altında), en yoksul kesimin oranı da yüzde 102.5 olarak gerçekleşti.

Kiracının enflasyonu yüksek

• Benzer bir fark, kiracı ve ev sahibinin enflasyonunda da kendini gösterdi. 1997 yılında Türkiye genlindeki yüzde 99.1 oranındaki TÜFE enflasyonuna rağmen, kiracının oranı yüzde 100.8, ev sahibinin ki ise 99.3 olarak gerçekleşti.
• Hane halkının büyüklüğü de,enflasyon hesabını değiştiriyor. Hane halkında yaşayanların sayısı arttıkça, yüksek enflasyon döneminde, bunların etkilenme oranı da artıyor. Örneğin 1997 yılında Türkiye genelindeki yüzde 99.1'e karşılık, 6 kişilik hanenin enflasyonu yüzde 101.0, 2 kişilik ailenin oranı da yüzde 98.8 oldu.
• Türkiye'de DİE'nin araştırmalarında, "Gelişmiş sokak", "Gelişmemiş Sokak" ve "Gecekondu sokağı" gibi tanımlamalar var. Bunlardan,örneğin "Gelişmiş Sokak", Bağdat Caddesi gibi ortanın üstündeki gelir grubunu, "Gecekondu sokağı" ise Sarıgazi gibi bölgeleri temsil ediyor. Yüksek enflasyon ortamında, bu bölgelerin fiyat artışında yüzde 1-2 arasında fark oluşuyor.

Hangi unsurlar belirliyor?

En alt gelir grubunda enflasyon oranının daha yüksek çıkmasının arkasında, tüketim kalıplarının rolü büyük. DİE'nin kullandığı tüketim kalıplarında gıdanın yütde 31.09 payı var. Ancak, bu ortalama değer, her gelir grubunda farklı gerçekleşiyor. En alt gelir grubu harcamalarının yüzde 45'inden fazlasını gıda için ayırıyor. Dolayısıyla, yüksek enflasyon döneminde, gıdadaki artışlar, bu gelir grubuna daha hızlı yansıyor.

En yüksek gelir grubunda ise giyim, otomobil ve diğer harcamaların ağırlığı daha yüksek. İşte bu tablo, Türkiye'deki en düşük gelirli grup için, genel enflasyondan çok, gıda enflasyonunu anlamlı kılıyor. Gıda enflasyonunun yükseldiği dönemlerde, "yoksulun" fiyat artışı da yukarı tırmanıyor.

KENDİ ENFLASYONUNUZU NASIL HESAPLARSINIZ?

Bunun için öncelikle aylık harcamalarınızın dağılımını hesaplayacaksınız. Örneğin aylık toplam harcamanız 200 milyon lira, bunun içinde gıda harcamalarınız 75 milyon lira ise, gıda harcamalarınızın toplam harcamalarınız içindeki payı yüzde 37.5´tir. (75/200=0.375x100=37.5) Daha sonra DİE´nin yayınladığı harcama gruplarına göre fiyat artış oranlarına bakmanız gerekiyor. Bundan sonra her harcama grubundaki fiyat artış oranlarını 100 ile bölüp, o harcama grubunun sizin harcamalarınız içindeki payının 100 ile bölümüyle çarpacaksınız. Bulduğunuz sonuçları topladığınızda kendi enflasyonunuza ulaşırsınız.

Biz size bu konuda bir örnek olması için Ahmet Bey´in enflasyonunu hesapladık. Yandaki tabloda gördüğünüz gibi DİE´nin ekim ayı TÜFE enflasyonu yüzde 3.1 iken, Ahmet Bey´in aynı aya ait enflasyonu 0.2 puan daha yüksek ve yüzde 3.3 olarak çıktı.

 DÜNYA BANKASI UZMANLARINDAN

GELİRE BAĞLI ENFLASYON ANALİZİ

Enflasyonun, her gelir grubunu farklı ölçüde etkilediği, hiper enflasyonun ise yoksul kesimi vurduğunu ortaya koyan en son araştırma, Dünya Bankası tarafından gerçekleştirildi.  Aslında, araştırma, kamuoyuna açıklanmadı. Sadece bir bölümü, Dünya Bankası'nın, "Turkey: Economic Reforms, Living Standards and Social Welfare Study" (Türkiye: Ekonomik Reformlar, Yaşam Standartları ve Sosyal Refah) adlı çalışmasında yayınlandı. "Inflation and the Distribution of Income" (Enflasyon ve Gelir Dağılımı) başlığıyla yayınlanan çalışma, Dünya Bankası uzmanı Dong He'nin özel bir araştırmasının küçük bir özeti. Dong He, araştırmanın sonuçlarının gizli tutulduğunu, daha fazla bilgi verilemeyeceğini söylüyor.

Bu araştırmadan öne çıkan bazı sonuçlar var. En önemlisi ise enflasyonun yüksek olduğu, hiper enflasyon sürecinin yaşandığı dönemlerde, en büyük darbeyi, en yoksul kesim alıyor. Bunun nedeni de, en alt gelir grubunun enflasyonu, en üst gelir grubundan daha yüksek gerçekleşiyor. Dong He, buna örnek olarak 1995 yılını gösteriyor. He'ye göre, 1995 yılında Türkiye'deki tüketici enflasyonu yüzde 76 düzeyindeydi. En yoksul kesimde bu oran yüzde 74.6, en zengin kesimde ise yüzde 75.9 oranında. Ancak, enflasyonun yüzde 100'lere doğru yaklaştığı 1997'de tablo değişiyor ve en üst gelir grubunun enflasyonu yüzde 98.4, en yoksulunki ise yüzde 102.5 olarak gerçekleşiyor.