Avrupa Birliği, Dünya Bankası gibi kuruluşların Türkiye'de gerçekleştirdiği, özellikle küçük ve orta ölçekli yatırımcıları destekler nitelikteki projeler genellikle hedeflenenin çok altında taleple karşılaşıyor. Bu nedenle belirlenen zaman dilimini içeren birçok program, kaynağın çok azı kullandırılarak kapatılmak durumunda kalıyor. Oysa, bugün birçok kurum ve kuruluş, çok farklı alanlarda çalışan KOBİ'lere hem bölgesel hem de sektörel çalışma alanlarında destek veriyor.

Tarım Bakanlığı'nın üzerinde önemle durduğu 2006-2010 Ulusal Tarım Stratejisi, uygulamaya başlandı. Bu çalışma, aynı zamanda tarımsal kaynaklı işletme kurmak isteyen küçük ve orta ölçekli işletmeler için çok önemli fırsatlar yaratıyor. Şu anda bu çalışma çerçevesinde KOBİ'leri ilgilendirilen iki önemli program uygulamada.

Bu programlar dahilinde KOBİ'lere ve küçük girişimciye toplam 250 milyon YTL kaynak hibe şeklinde kullandırılıyor. Bunun için Tarım Bakanlığı'nın ilgili birimlerine başvurabilirsiniz. Başvuruların temmuz ayı içinde yapılması gerekiyor. Bu programlardan biri ‘Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı'. Bu programın ilk etabı, yani pilot uygulaması, 2005 Kasım ayında tamamlandı. İlk etabına Dünya Bankası'nın destek verdiği bu programın ikinci etabı ise 9 Mayıs 2006 tarihli Resmi Gazete'de yayınlanan yönetmelikle yürürlüğe girdi.

Buna göre, program dahilinde belirlenen 16 ildeki ekonomik yatırımlar ve altyapı tesislerinin rehabilitasyon projeleri hibe yoluyla desteklenecek. Bu projeye özel sektör yatırımcıları, bireysel girişimciler, çiftçi örgütleri, kooperatifler ve sivil toplum kuruluşları gibi kuruluşlar başvurabiliyor..

125 bin dolar hibe alabilirsiniz

Yatırımlara verilen destekler, projenin büyüklüğüne ve niteliğine göre değişiklik gösteriyor. Destek miktarı, bireysel başvurularda, yani kişisel girişimlerde 35 bin doları, tüzel kişilerin grup başvurularında 250 bin doları aşmadığı taktirde projenin toplam tutarının yüzde 50'si kadar. Yani, bireysel başvurularda 35 bin dolar tutarındaki projelerin 17 bin 500 doları, şirket veya kooperatiflerin başvurularında ise 250 bin dolar tutarındaki projelerin 125 bin doları hibe olarak program kapsamından temin edilebiliyor. Bu programdan Adıyaman, Ardahan, Artvin, Batman, Bolu, Burdur, Çanakkale, Denizli, Gümüşhane, Hatay, Karaman, Konya, Malatya, Niğde, Rize ve Tokat illerindeki yatırımcılar faydalanabilir.

250 milyon YTL yatırımcı bekliyor

Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı, yukarıda belirttiğimiz 16 ili kapsıyor. Bunun dışında bu projenin ikinci ayağı olarak Tarımsal Kalkınma Programı adı altında bir başka program daha sürdürülüyor. Bu program, geri kalan 65 ili kapsayan bir program. 3 Nisan 2006 tarihinde Resmi Gazete'de yayınlanan bir tebliğle uygulanmaya başlayan bu program, Tarım Bakanlığı adına Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü (TEDGEM) aracılığıyla yürütülüyor.

Programda kullandırılmakta olan kaynak miktarı son derece yüksek, 250 milyon YTL. Tarım Bakanlığı, bu kaynağın tamamının bu program kapsamında kullandırılmasından yana. Bununla birlikte nisan ayından bugüne kadar geçen süre içinde az sayıda proje geliştirilmiş durumda. Bu nedenle haziran ayında proje tekliflerinin sonlandırılması amaçlanan projenin temmuz ayına uzatıldığı belirtiliyor. Bu programdan faydalanmak isteyen yatırımcıların da temmuz ayı içinde ilgili kuruluşlara başvurması gerekiyor.

Tarımda 350 bin YTL destek

Tarımsal Kalkınma Programı da tıpkı, Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı gibi, yatırım projelerinin yüzde 50'sini hibe kaynakla destekliyor. Bununla birlikte Tarımsal Kalkınma Programı dahilindeki projelerin de destek miktarının daha yüksek oranda olduğu görülüyor. Bu program dahilinde verilen destek miktarı, bireysel başvurularda 50 bin YTL'yi, grup başvurularında 350 bin YTL'yi aşmadığı taktirde, proje toplam tutarının yüzde 50'si oranında. Yani bireyler 50 bin YTL'lik projelerinin 25 bin YTL'sini, şirket veya kooperatifler ise 350 bin YTL'lik projelerinin 175 bin YTL'sini hibe olarak program kapsamında temin edebiliyorlar.

Tarımsal Kalkınma Programı, Köy Bazlı Kalkınma Programı'ndan farklı olarak, sıfırdan başlayan yatırımlara destek veriyor. Yani, arsa temininden tesisin kurulmasına, işletmenin faaliyete geçmesine kadar tüm geçen aşama, program dahiline alınıyor.

Köy Bazlı Kalkınma Programı'nda ise temel olarak mevcut tesislerin büyütülmesi ve rekabetçiliğinin artırılması öngörülüyor. Bunun için, ürün çeşitlemesinden Ar-Ge'ye, danışmanlık hizmetlerinden makine ekipman tedarikine kadar tüm alanlarda destek almanız mümkün.

İşleme tesisi kurabilirsiniz

Her iki programın da yani hem Köy Bazlı Katılımcı Yatırırım Programı'nın hem de Tarımsal Kalkınma Programı'nın en önemli özelliği, tarımsal ürünlerin işlenmesine yönelik tesislere destek vermeleri. Yani, bu hibe programları, çiftçilere değil, işletmelere yönelik. Ürün, ekimini kapsamıyor, alınan ürünün işlenmesini ve paketlenmesini kapsıyor. Böylece, mevcut ürünlerin katma değeri yükseltilmesi sağlanıyor. Yukarıda da belirttiğimiz gibi kişisel girişimciler, küçük ve orta boy işletmeler bu alanda yatırım yapabileceği gibi, illerdeki kooperatifler de bu destekten faydalanabiliyor.

İki programın ayrı ayrı isimler altında yürütülmesinin nedeni, birinin Tarım Reformu Uygulama Projesi (ARİP) kapsamında olması, diğerinin ise Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü (TEDGEM) bünyesinde olması. Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı, ARİP tarafından sürdürülüyor. Bu program, bir pilot program niteliğinde Dünya Bankası desteğiyle başlayan bir program. Diğeri ise tamamen Tarım Bakanlığı bünyesinde sürdürülüyor. Her iki programın da gelecek yıl birleştirilmesi bekleniyor.

Aşağıda iki farklı bölgede kooperatifler tarafından yürütülen iki örnek proje bulabilirsiniz. Bu projelerin benzerlerini hazırlamak suretiyle siz de Tarım Bakanlığı'nın bu programlarından faydalanabilirsiniz.

Malatya'da Yarımcahan ve Kadıçayı köylerine süt işleme tesisi

Malatya'da bulunan S. S. Yarımcahan ve Kadıçayırı Köyleri Tarım ve Kalkınma Kooperatifi; kooperatife ait arsaya bir süt işleme tesisi kurulması ve yoğurt üretim ekipmanının temin edilerek iki köyde yaşayan üreticilerin ürünlerinden daha fazla gelir elde etmesini sağlamak amacıyla bir proje geliştirdi.

‘Yarımcahan ve Kadıçayırı Köyleri Kalkınma Projesi' adı altında hazırlanan bu projenin toplam maliyeti, 303 bin 706 dolar olarak tespit edildi. Ayni katkı tutarının 58 bin 330 dolar olduğu proje, Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı'ndan 122 bin 688 dolar hibe alınmasını öngörüyor.

100 sayfa olarak hazırlanan proje tanıtım belgeleri ve iş planında, projenin tüm yatırım detayları ile bölge ekonomisine yapacağı katkı anlatılıyor.

Buna göre proje dahilinde kooperatif üyesi 82 çiftçinin 50'si; Tarım ve Köyişleri Bakanlığı ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ve Destekleme Genel Müdürlüğü koordinasyonunda gerçekleştirilen projeyle 2005 yılı başında dörder adet süt ineği temin etti. Kooperatif üyelerinin mevcut inekleri ve devlet desteğiyle temin edilen ineklerin toplamı, 400 başa ulaştı. Kooperatif üyeleri; bu ineklerden günde 3 ile 5 ton arasında süt elde ediyor, bu sütü kilosu 43-47 YKr'a (430 bin-475 bin YTL) toptan süt alıcılarına satıyor.

Kooperatif, kendi kaynaklarıyla 27 bin YTL tutarında bir adet soğutma tankı satın aldı. Projeyle sütleri toplamak üzere bir adet araç satın alınması, kooperatif üzerine tapulu arsada süt işleme tesisi kurulması ve süt işlemek için alınacak ekipmanların bu tesise monte edilmesi planlanıyor. Bu tesisin yapımı, bölgede kurulmuş olan diğer kooperatiflere örnek sayılabilir.

Tesiste süt toplayıcı ve işçi olarak 8-10 arası kişinin çalıştırılması planlanıyor. Bu rakam küçük gibi görünse de toplam 500 haneli iki köy nüfusu göz önüne bulundurulduğunda ve aileleriyle beraber düşünüldüğünde iki köy için önemli bir istihdam kapısı olması bekleniyor. Ayrıca kooperatif üyelerinin gelirlerinin artmasıyla daha fazla sayıda hayvan besleyecekleri dikkate alınırsa tarımdaki gizli işsizlerin, ev hanımlarının bu hayvanların bakımı ve sağımıyla uğraşacakları, dolayısıyla tesisin kurulmasından olumlu bir şekilde etkilenecekleri belirtiliyor.

Proje, kooperatif tarafından yürütüleceği ve inşa edilen tesisin kooperatifin mülkiyetinde olacağı için; katılımcılığı destekleyen, yerel kapasiteyi ve örgütlenmeyi geliştiren, istihdam yaratma potansiyeli olan ve bölgede tarıma dayalı küçük ve orta ölçekli sanayinin gelişmesini ve yaygınlaştırılması için model olabilecek bir proje olduğu belirtiliyor.

Hakkari'den dünyaya bal paketleyecekler

Yakupoğlu İnşaat Petrol Ürünleri Gıda Taahhüt Şirketi, kendisine ait arazi üzerinde mevcut bulunan 850 adet kovan ve Tarım İl Müdürlüğü tarafından takibi yapılan dört çiftçide kayıtlı bulunan 4 bin kovandan temin edilen balların işlenerek pazara sunulması için, süzme kovan balı imalathanesi kurmayı amaçlıyor.

Proje kapsamında şirketin sahip olduğu arsa üzerine süzme kovan balı imalathanesi binası inşa edilmesi, gerekli makine ve ekipmanın alınması, izin ve ruhsatın temin edilmesi planlanıyor. İlk etapta tesisin inşaatı, elektrik ve sıhhi tesisat işleri ve soğuk hava deposu bitirilecek, gerekli ekipman ve makine monte edilecek, yeterli sayıda istihdam sağlanacak, Tarım İl Müdürlüğü ile belediyeden ruhsat ve gerekli izinler alınacak. Böylece tesis, çalışır hale gelecek.

Projenin toplam tutarı KDV hariç 304 bin 421 YTL olarak belirlenmiş durumda. Hibe talep edilen tutar ise KDV hariç 152 bin 210 YTL.

Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı finansmanından sonra şirket; sahip olduğu tesiste, bünyesinde üretip yetiştirdiği alabalıkları işleyerek satışından elde edeceği gelirle projenin sürekliliğini sağlamayı amaçlıyor.

BAŞVURU İÇİN GEREKLİ BELGELER

Köy Bazlı Katılımcı Yatırım Programı, gerekli olan başvuru evrakları açısından genel olarak AB hibe başvuru formlarına benziyor. Tarımsal Kalkınma Programı Başvuru evraklarında ise daha çok KOSGEB'in iş planı ve evraklarından yararlanılmış. Genel itibariyle projelerde istenilen evraklar şunlar:

1. Hibe başvuru formu,

2. İş planı,

3. Finansal analiz,

4. Bütçe,

5. Proformalar,

6. İnşaat keşif ve metrajları vb...