Türkiye'de son yıllarda giderek bilinirliği artmaya başlayan ‘kalibrasyon' özellikle KOBİ'ler için büyük önem taşıyor. Hizmet ve ürünün ölçülmesiyle artan kalite, firmalara verimlilik ve kârlılık olarak yansıyor. Peki kalibrasyon nedir? Kalibrasyon merkezlerinde aranması gereken özellikler nelerdir? Ne kadar sıklıkla kalibrasyon yaptırmalı? Kalibrasyonun faydaları nelerdir? Bu soruları KOBİ'ler için 14 yıldır bu bizmeti veren TSE-SOJUZTEST Metroloji ve Kalibrasyon Merkezi'nin Genel Müdürü Süleyman Selim Ulaş'a sorduk.

Süleyman Selim Ulaş: 1990‘lı yılların başında açığa çıkan kalibrasyon ihtiyacı TSE üst düzey yetkililerini, uluslar arası bir kalibrasyon merkezi konusunda araştırmaya sevk etti. Değişik ülkelerde yapılan araştırmalar neticesinde Rostest firmasının gerekli teknolojik alt yapıya sahip olduğu belirlenip, yüzde 52.8 Türk Standardları Enstitüsü ile yüzde 47.2 Rostest Moskova Deney ve Sertifikasyon Merkezinin ortak çalışmaları ile 1993'te TSE-SOJUZTEST Metroloji ve Kalibrasyon Merkezi Kuruldu. Şirketimizin merkezi Kayseri'de bulunuyor. Kayseri'nin merkez olarak seçilmesinde en büyük etken, özellikle son yıllarda, Kayseri Organize Sanayi Bölgesi'nin Türkiye'nin en hızlı gelişen sanayi ve ticaret merkezlerinin başında geliyor olmasıdır.

Türkiye'de kalibrasyonun kelime anlamı yaygın olarak bilinmiyor. Bize kalibrasyonu anlatır mısınız? Kalibrasyona neden ihtiyacımız var?

Ulaş: Kalibrasyon, belirlenmiş koşullar altında, doğruluğu bilinen bir ölçüm standardını veya sistemini kullanarak diğer test ve ölçüm aletinin doğruluğunun ölçülmesi, sapmalarının belirlenmesi ve doküman haline getirilmesi için kullanılan ölçümler dizisidir. Kalite ve maliyete etkileri hakkında yapılan çalışmalar gösteriyor ki, düzeltici ve önleyici faaliyetlerin maliyeti her zaman ölçme ve kalibrasyon maliyetlerinden daha yüksek olmuştur. Bu maliyetlerin azaltılması da, ölçme ve değerlendirme faaliyetlerinin doğru yapılmasına bağlıdır. Ölçümlerin doğru yapılması ise; ölçüm cihazlarının, kalibrasyonlarının düzenli yapılarak, tespitine bağlıdır.

Hangi illerde şubeleriniz var? Labaratuar ağınızdan bahseder misiniz?

Ulaş: Şu an Kayseri merkez olmak üzere, İstanbul, Ankara, İzmir, Konya ve Gaziantep illerinde toplam 6 adet kalibrasyon noktamızda, 25 laboratuar, 30 mobil ekip ve 70'e yakın tecrübeli personelimizle hizmet vermekteyiz. Yeni açılan Trabzon şubemiz ve açmayı planladığımız Bursa şubemizle de, hizmet kalitemizi artırarak, daha etkin ve hızlı hizmeti, Türkiye'de en geniş kapsama sahip çift akreditasyonlu laboratuar olarak  sunmaya devam etmeyi planlıyoruz.

Firmalar kalibrasyonu düzenli olarak yaptırmazlarsa ne kaybederler? Ne kadar sıklıkla kalibrasyon yapılmalı?

Ulaş: Kalibrasyon işlemleri, düzenli olarak yapılmadığı zaman, örneğin, yüzde 3 sapmaya sahip olan bir metre sayacı ile yıllık 3 milyon metre kumaş üretimi yapan bir firmanın kaybı, metresi 3 Euro'dan hesap ederseniz, yaklaşık olarak 270 bin Euro kaybı olacaktır. Bu ve buna benzer örnekler o kadar çok ki, çoğu işadamlarımız, doğru ölçüm yapmadıkları için bunun farkında bile değiller. Ölçülemeyen hizmet veya ürünün kalitesinden bahsetmek mümkün değildir. Bu nedenle daha öncede bahsettiğim gibi hatasız ürün veya hizmet, maliyeti düşüreceği gibi aynı zamanda o hizmet veya ürünün kalitesini yükselterek sektördeki rakip firmalara karşı da rekabet gücünü artıracaktır

Firmalar hizmet alacakları kalibrasyon merkezinde ne gibi kriterler aramalı?

Ulaş: Ülkemizde son zamanlarda kalibrasyon hizmeti veren, gerek özel gerek kamu kurum ve kuruluşları olmak üzere, 30'un üzerinde firma var. Bu kadar firmanın olması, piyasanın haksız rekabeti önleyecek düzenlemelerinin olmaması nedeniyle, müşteri noktasında, kalibrasyon hizmetini alacağı firmayı seçmede müşkülata düşürmektedir. Firmalar müşterilerine, kendilerinde olup, diğer rakiplerinde olmayan yönlerini, kalibrasyon için olmazsa olmazlardan gösteriyorlar. Kalibrasyon için akreditasyonun gerekli ve önemli bir şart olmamasına karşın, başta akreditasyon kurumları olmak üzere, kalibrasyon firmalarında öncelikle, akreditasyon şartının aranmasını tavsiye etmektedirler. Bizce kalibrasyon laboratuarlarının, öncelikle, TS EN ISO/IEC 17025:2005 standardının gereksinimlerini yerine getirmeleri (ki akreditasyon bunun bir ispatıdır), şartı aranmalıdır. Bu standardın en önemli gereklerinden bir tanesi, referans standartların izlenebilirliğinin sağlanmasıdır. Firmalara tavsiyemiz, kalibrasyon hizmeti aldıkları/alacakları kuruluşlardan, bu şartları sağladıklarına dair belgelerini istemektir. (Referans cihazların kalibrasyon sertifikaları, akreditasyon belgeleri, ölçüm belirsizlikleri vb.)

GOST-R belgesi vermek üzere yetkilendirildiniz. Biraz bu belgeden bahseder misiniz?

Ulaş: Rusya Federasyonuna yapılan ihracatta GOST R Belgesi aranan ürünlerde problemler yaşanıyor. Rusya Federasyonu'na ihracat yapan firmaların ihtiyaç duydukları GOST R Belgesini kısa sürede ve daha az maliyetle temin edebilmeleri amacıyla TSE-SOJUZTEST,  Rostest-Moskova adına Türkiye'de belgelendirme hizmeti vermek üzere yetkilendirildi.

Peki kalibrasyonun KOBİ'ler açısından önemi nedir?

Ulaş: Verimli ürün ve hizmet üretiminin bir işletmeye para kazandırmaya ve rakiplerini alt etmeye yeteceğini düşünmemek gerekir. Çalışanlarının sadakatle çalıştığı, verimliliği artırmak için gerekli bütün yöntemlerin kullanıldığı halde, yanlış ürünün veya hizmetin üretilmesiyle bir şirketin işlerinin bozulması ve iflas etmesi mümkündür. Hatalı ürün veya hizmet üretimini yani kalitesizliği önlemek için işletmeler kalite kontrol anlayışını etkin bir biçimde kullanmaya çalışırlar. Bu anlamda kaliteyi artırmak için uygulanacak olan kontroller hem geç hem de tek başına etkisiz ve masraflı işlemlerdir. Kontrol faaliyetleri ürün veya hizmetin kalitesini garanti etmez. İşletmelerde uygulanan kalite kontrol eylemleri; düzeltici ve önleyici faaliyetler ile ölçme ve değerlendirme faaliyetleri olmak üzere iki şekilde gerçekleştirilir. Bu uygulamaların doğru ve gerçekçi olabilmesi için işletmelerde kullanılan ölçüm, muayene ve deney ekipmanlarının güvenilir olması gereklidir. Bu da ancak kalibrasyonla sağlanır. Rekabette güçlü olmaya ve ayakta kalmaya çalışan KOBİ'ler için de hata yapma lüksü yoktur. O nedenle kalibrasyon KOBİ'ler için hayati önem taşıyor.

Türkiye'de de son yıllarda kalibrasyonun önemine ilişkin pek çok program ve tanıtım düzenleniyor. Siz ne düşünüyorsunuz?

Ulaş: Evet. Ülkemizde, kalite fikrinin yaygınlaşmasına paralel olarak, Yönetim Sistemleri (TS ENISO 9001:2000, HACCP, TS EN ISO 14000:2004, TS EN ISO 22000) kurma ve belgelendirme çalışmaları arttı. Artan bu kalite çalışmalarıyla birlikte, yönetim sistemlerinin temel maddelerinden biri olan kalibrasyon gereksinimi de taleplerin artmasına neden oldu. Kurumumuzda bu talebi karşılamak için, gerekli tedbirleri aloı. Kalibrasyon sektörünün öncü kuruluşu olarak da, hizmetin hak ettiği kalitede verilebilmesi adına gayret gösteriyoruz.

Kalibrasyonun biraz tarihçesinden bahsedersek, Türkiye'de kaç yıldan beri uygulanıyor. Avrupa ve ABD'de bu alanda nasıl bir gelişim var?

Ulaş: Ülkemizde, dünyada şu anda uygulanmakta olan standartların atası sayılacak ilk standart, Sultan II. Bayezid Han tarafından, 1502 yılında "Kanunname-i İhtisab-ı Bursa" fermanıyla hazırlatılmış ve uygulatılmış. Cumhuriyet tarihinde, Türkiye'de de 26.3.1931 tarihinde kabul edilmiş olan Ölçüler Kanunu'ndan beri uygulanmakta. Ancak günümüze kadar değişik tarihlerde çıkarılan kanunlarla güncellenmiş. Avrupa'da 1993'te yayınlanan cihaz kalibrasyon şartnamesi hemen hemen tüm Avrupa ülkelerinde 1994'ten beri ulusal kanunlarla kabul edilmiş. Bu yeni düzenlemelere geçiş ve adaptasyon 1998 yıllarına kadar sürmüş ve uygulanır vaziyete gelmiş. Amerika Birleşik Devletlerin'de de kurumlar bağımsız komisyon olan JCAHO tarafından akredite olmalıdırlar ki,sigorta şirketlerinden sigorta ödemelerini alabilsinler.Bütün bunlar gösteriyor ki günümüzün gelişen dünya dinamiği ürün ve hizmet üretiminde rekabet edebilir bir ürün ve kalite seviyesini yakalamak için bütün dünya ülkelerinde kalibrasyon hayati önem taşımaktadır.
Kaynak: Ekonomist dergisi