Ekonomist dergisi tarafından düzenlenen ankette "yılın işadamı" seçilen Ayhan Şahenk'e şimdi "banka imparatoru" deniyor. Son banka krizinde Bank Ekspres'i alarak, biri yurt dışında olmak üzere, banka sayısını beşe çıkardı.

Doğuş Holding'in sahibi Şahenk, bu yıl şirketlerinden 44 trilyonun üzerinde ciro bekliyor. Bankalarıyla birlikte bir trilyon lira dolayında servet vergisi ödeyecek.

Şahenk, her ne kadar banka satın alsa da krizin kendilerini olumsuz yönde etkilediğini söylüyor. "Biz de ufak tefek işlerimizde yara almışızdır" diyor. En fazla etkilenen işleri ise inşaat olmuş. Devletten 125 milyon dolarlık alacağını tahsil edememesi, Doğuş'un en büyük sıkıntısı.

Ayhan Şahenk, kriz bitene kadar yeni bir yatırım yapmama kararı almış. Bu süre, 1995 sonu. "Şimdi yelpazeyi kapattık. Güneş doğarsa yeniden açarız" ifadesini kullanıyor.

Bank Ekspres'i niçin aldığı konusunda ise fazla sır vermiyor. "Her mal alınırken, kazanılır" demekle yetiniyor.

Son yılların en hızlı büyüyen işadamı Ayhan Şahenk ile, ekonomik krizden yatırım felsefesine ve özel hayatına değin geniş bir yelpazede konuştuk.

• Ekonomik kriz grubunuzu nasıl etkiledi?
• Bu ekonomik krizden, ben hiç yara almadım demek, fazla iyimserlik olur. Biz de ufak tefek işlerimizde yara almışızdır. Yara deyince, iş hızı kesilmiştir. Nakit akışları kısmen azalmıştır. Krize en büyük amil devlet iç ödemeler dengesidir. Devlet, borçlarını zamanında ödememiştir. Bu da çeşitli sıkıntılar yaratmıştır.
• Müteahhitlik hizmetlerinde devletten ne kadar alacaklısınız?
• 1994 yılı alacaklarımız hiç ödenmedi. 93 alacaklarımızı bitirmekle uğraşıyoruz. Parayı alamayınca, tabii iş hızımız azaldı. Şantiyelerimizde iş programına uyabilmek için kısıntılı çalışmaya başladık. Vardiyelerimiz düştü. Personel azaltmak mecburi hale geldi.
• Yüzde kaç azaltmaya gittiniz?
• Yüzde 40 nispetinde azaltma yaptık. Küçülme şeklinde oldu.
• Sadece Doğuş'un devletten alacağı ne kadar?
• 125 milyon dolar kadar.
• Peki bu küçülme sürecinde kapatmayı düşündüğünüz şirketler oldu mu?
• Grubumuzda muayyen işlerdeki büyüme temposunu kısmak mecburiyetinde kaldık. Örneğin, turizmde sıkıntı olduğu için, oradaki hamleleri durdurduk.

Bizim işimiz yine inşaat, alt yapı, üst yapı işleri olacaktır. Fakat idarelerin verdiği miktara uyarak iş hızımızı azalttık. Ancak devletin verebileceği her cins ödemeyi kabullenmek mecburiyetindeyiz. İnşaat hızımız bugün yüzde 20 - 25 hızla gitmektedir. Bu da maliyetleri etkilemektedir. Çünkü genel masraf durmaz. Ancak bu hızı bayramdan sonra artıracağımızı düşünüyorum.

• Kamu ihaleleri askıya alınmış durumda. Bu konuda bir gelişme var mı?
• Kamu ihaleleri durmuş vaziyettedir. Bu nedenle Uzakdoğu'da ve diğer çalıştığımız ülkelerde kendimize iş arayışı içindeyiz.
• Hangi Uzakdoğu ülkelerinde iş arıyorsunuz?
• Malezya, Çin ve o mıntıkadaki birçok yerden baraj, yol davetleri gelmektedir. İştirak için hazırlanıyoruz. En son büyük bir baraj için Pakistan'dan teklif geldi.
• Türk ekonomisinde yaşanan bu depremin şiddeti nedir sizce?
• Deprem, rüzgar gibi başladı, fırtına haline geldi. Depremin neticeleri, ekonomik yapıda haziran ve eylül arasında kendini bariz şekilde gösterecektir.
• Nasıl bir sonuç bekliyorsunuz?
• Yeni vergiler Hazine'ye girecek, yaz müddetinde üretimin artması ekonominin canlanması meydana çıkacaktır. Depremin hasarının az ya da çok olduğu kendisini gösterecektir.
• Acı reçeteler çıkış sağlayacak mı? Sizce bunlar doğru reçeteler mi?
• Bugün ben bir paketle bu işin içinden çıkılacağını sanmıyorum. Daha paketin neticesini almadık. Onun için bir şey söylemek zor.
• Kriz ne kadar sürer?
• Krizin hızı, muhakkak ki bu sene sonuna kadar düşer. Önümüzdeki sene ise, bir toplanma senesi olur.
• Siz Garanti Bankası'nı da Koç Grubu'ndan 1983'te, Türk ekonomisinin kriz içinde olduğu bir dönemde almıştınız?
• Evet.
• Kriz dönemleri daha avantajlı mı oluyor?
• Belki tesadüfler öyle getiriyor. Rahmetli babamın bana hatırlattığı bir söz vardır:"Herkes satarken sen al, herkes alırken sen sat." Biz de imkanlarımıza göre o yoldayız.
• Kriz önerileriniz neler olabilir? Hep borçlanılmamasından söz edilir. Grubunuz borçsuz mu çalışıyor?
• Hiçbir grup sıfır borçla çalışamaz. Borcun ve faizin grubu zedelemeyecek düzeyde olması lazım. Borçlanmışsam eğer, karşısında evrakı değerlendirmişimdir. Açıktan borçlanmakla, sermaye edinmek arasında fark vardır. Banka kredisi, sermaye olmaz. Ama elinizde tahvil, senet, çek varsa daima borçlanır, büyürsünüz. Çok borçlanmamanın yanında, mümkün olduğunca ihracata dönük olmak ve ekonomik çalışmak lazım. Bir de özellikle bilmediğiniz işlere girilmemesi lazım.
• Bu dönemde somut olarak hangi yatırımlarınızı durdurdunuz?
• Direkt durdurduğumuz bir yatırımımız yok. Aşağı yukarı her işimizde bir küçülme teamülüne girdik. Rölantide çalışma şeklinde gidiyoruz. Durmuş bir şey yok. İnşaatların bitme süreci uzayacaktır ama devam ediyor. Turizmde otellerimiz zaten yenidir.
• Yeni otel alma projeleriniz vardı.
• Son olarak Aldiana'yı aldık. 1500 yataklı, hem apart hem de otel şeklinde. 150 bin metrekare civarında büyük bir arazi üzerine kurulmuştur. Otellerde yatak kapasitemiz 4 bin 500. bunu yeterli göreceğiz. Bunu 5 bine çıkarmayı planlamıştık ama şimdilik 4 bin 500'de kalacağız. Şu anda Mövenpick, Sheraton Voyager, Marmaris'te Grand Azur, Alanya'da Alantur ve son olarak da Aldiana.

Bu sene bakım yaptığımızdan Aldiana'yı açmıyoruz. Gelecek sene açacağız.

• Diğer projeleriniz ne durumda?
• Fransızlarla hipermarket işimiz yürüyor. Beylikdüzü'nde arazi alındı ve bu sene açılacak. Ekmek fabrikası açıldı. Birkaç yerde küçük mağazalar da açıldı. Makarna da İtalyan Barilla firması ile anlaşmaya varılmıştır. Barilla bize yüzde 30 ortak oluyor ve yeni makinalar kuruldu. Önümüzdeki yakın bir dönemde üretime girilmiş olacak. Yönetim bizde, teknolojik yönetim ve pazarlamada onların temposuna uyacağız. Şu anda başka yeni bir hamlemiz yok. Eskilerini muhafaza etmeye çalışacağız. Satacağımız bir şey de yok.
• Kapattığınız şirket ya da çekilmeyi düşündüğünüz alan var mı?
• Yok, hayır. Ocak ayında Volkswagen - Audi grubu bize geçti. Yalnızca bizimle beraber olacaklar. İkinci olarak Scania bize geçti. Şimdi Türkiye'deki distribütörleriyiz., önümüzdeki dönemlerde üretime girme düşüncemiz var. Fakat bugünkü ortamda, biraz beklemedeyiz. Bugünlerde satışlar, tamamın durmuş vaziyette. Opel bizde, o fena değil. Otomotivde ciddi bir şekilde, yavaş yavaş yürüyoruz. Çünkü bu bizde hızlı bir tempoyla gitmez. Turizm, otomotiv, gıda sektörü öyle. Yavaş yavaş olmak istediğimiz alanlar bunlar.
• Ekonomi deprem ortamında Bank Ekspres'i satın aldınız. Neden bir banka daha.
• Biz yalnız banka olarak girmedik. Garanti Menkul Kıymetler, Garanti Sigorta, Garanti Leasing, bunların hepsi bir komplekstir. Bugün çok şubeli bankamız var, Garanti. Orta kademede şubeli bir banka yaratmak, bir de yatırım bankası yaratmak istiyoruz. Körfezbank'ın yüzde 50'si Katar sermayesidir. Burada büyüme temposu iki grubun iradesine bağlıdır. Bank Ekspres'i kurarken de arkadaşlarımızın planlaması buydu. Hiç olmazsa yavaş yavaş bir 50 şubeli banka haline gelecektir. Şu anda 9 şubesi var. Bank Ekspres, yapısı itibariyle düzgün, modern ve iyi çalışan bir bankadır. Bariz bir sıkıntıya uğramamış bir bankadır. Önemli olan bunu kolaylıkla atlatabilmektir. Bank Ekspres, sağlam bir bankadır. Herhangi bir riski yoktur.
• Ani sıfır riskli midir?
• Hayatta hiçbir şey sıfır riskli değildir. Sıfır riskli bir banka var, o da Körfezbank.
• Bankacılık sizce kârlı bir iş mi, kârlı bir sektör mü?
• Evet, bankacılık kârlı, memleket ekonomisine hizmet eden bir sektördür. Büyüyen grupların arkasında bu tip mali güçlere ihtiyaç vardır. Mesela bazı ülkelere götürdüğümüz kredi tekliflerinde veya yarın hükümetimize biz bir iş yapacağımızda, bankalarımız, bankacılarımız gitmektedir. Dıştan herhangi bir kredi alacağımız zaman da bankacılarımız mukaveleleri yaparlar. Onun için banka benim için, muhakkak ki, zararlı değil kârlı bir iştir.
• Grup için kendi bankalarınızdan kredi kullanmaz mısınız?
• Kanuni çerçeve içerisinde kredi kullanırız. Şuna kredi verin, buna verin mevzuuna ben girmem. İhtisasım değildir.
• Bankacılığa çok ilgi duyuyor olmalısınız...
• İnsanlar iyi bildikleri ve sevdikleri işi yaparlar. Bir şeyi en iyiye götürmek için 24 saat düşünmek lazım. Onun içinde yaşamak lazım. Ben, cumartesi, Pazar, bayram gününde de çalışan bir insanım. 42 yıldır da hep bu tempoyla gittim. Çünkü çalıştığım zaman dinleniyorum. Bir saat fazla uyursam, sıkılıyorum.
• Finansal kaynakları iyi yönettiğinizi söyleyebilir misiniz? Başarınızda bunun payı nedir?
• Bugüne kadar bizim girdiğimiz işler, teknolojik işler değil, daima emek yoğun işler olmuş. Hiçbir zaman teknolojik bir üretime girmeyi, devamlı know-how almayı, devamlı araştırma yapacak şekilde düşünmedim. Çünkü o çok pahalı bir sistem olur. Her devirde sıkıntıya girmesi az olan işleri seçmişizdir. Süratli karar veririm. Özellikle inşaat yönetiminde buna büyük ihtiyaç var. Çünkü iş beklemez. Yoksa maliyet artar.
• Gündeminizde başka banka alma var mı?
• Bilemem. Bunların hiçbirini ben bulmadım. Arkadaşlarım getirirler ve neticeyi belirleriz. Ekonomide yaşanan bütün bu sıkıntılar bir tecrübe, derstir.
• Nakdinizi nasıl değerlendiriyorsunuz. Borsaya, repoya ilginiz nedir?
• Repoyla, borsayla pek fazla ilgilenmeyiz. Günlük kasa mevcutlarımızı overnight olarak değerlendirirler. Bu da bizde ayrı bir birim, hazine tarafından yönetilir. Şu anda maddi bir sıkıntımız yok ama ülkede ödememe şekli devam ederse, büyük masraf kapısı olan, nakit akışı temin etmeyen işlerimizi durdururuz. Bu da olsa olsa inşaatta olur.
• İnşaat şu anda tam bir duraklama döneminde mi?
• Evet, aşağı yukarı öyle.
• Doğuş Grubu temeli olan inşaattan çekilir mi?
• Çıkmayız. Elimizde halen 500 milyon dolarlık işimiz var, nasıl çıkalım? İnşaat benim en büyük işimdir.
• Nakdinizi daha çok yatırıma mı dönüştürüyorsunuz, gayrimenkul mü alıyorsunuz, nasıl bir stratejiniz var?
• İlk önce yelpazeyi açtım, şimdi yelpazeyi kapatıyorum. Bir müddet sonra güneş doğarsa yine açarız. Gayrimenkul de bugün duracaktır. Ama her zaman caziptir.
• Overnight faizleri için ne diyorsunuz?
• Bence bir müddet sonra bu faizler düşecektir. Nitekim her gün 20 - 25 puan düşmektedir.
• Bu arada Abdullah Restoran'ı almışsınız. Restoran işine mi giriyorsunuz?
• Evet, 100 milyar liraya aldık. Ama şu anda yasalar ve ekonomik şartlar dolayısıyla bekliyoruz. Restoran olarak işletilmeyecektir.
• Ne yapacaksınız?
• Sağlıkla, rehabilitasyonla ilgili bir sağlık merkezi. Yatmak şeklinde değil, günübirlik.
• Aklınızda medya olduğu biliniyor. Gönlünüzde yatan nedir?
• Gönlümde yatan, haki manada ekonomiyle ilgili gazete veya mecmua çıkarmak. Ancak bu ekonomik gelişmeler bunda da hızımızı kesti.
• Somut bir girişiminiz oldu mu?
• Hiç kimseyle bir girişimimiz olmadı. Kendi kendimize çalışıyoruz. Önümüzdeki dönemde de bunu kolaylıkla çıkarmayız. Çünkü bugünkü stres içinde insanların okumaya imkanı yok. Böyle bir devrede çıkmak doğru değildir.
• Servet vergisi geldi, bu sizce adaletli mi?
• Adaletli, adaletsiz ayrı bir değerlendirmedir. Madem çıktı, ihtiyaçtan doğan bir şeydir. Adaletli olduğunu kabul edip, ödememiz lazım. Bu paket hakkında bir yoruma girmek istemiyorum.
• Ne kadar ödeyeceksiniz?
• Bankalarla birlikte 1 trilyonun üstünde. Hükümetimiz bunda bir anlayış içindedir. Takside bağlamıştır. Olmazsa, uzatma imkanı olacağını tahmin ediyorum.